Γλωσσολογία

//Γλωσσολογία
Γλωσσολογία 2018-11-13T07:44:45+00:00

H Γλωσσολογία είναι ο επιστημονικός κλάδος που ερευνά το φαινόμενο της ανθρώπινης γλώσσας και επικοινωνίας σε όλες του τις διαστάσεις. Έχει ένα ευρύτατο φάσμα κλάδων που μελετούν την γλώσσα είτε ως δομή / σύστημα, είτε ως κοινωνιογλωσσική πραγματικότητα είτε ως δίαυλο για την έρευνα στις ίδιες τις γνωσιακές αρχές του νου. Στην επιστήμη της Γλωσσολογίας ανήκει λ.χ. τόσο η μελέτη των αρχαίων γλωσσών και η εξέλιξή τους μέχρι σήμερα, όσο και η έρευνα στα σύγχρονα γλωσσικά δεδομένα για να αναδειχθούν συστηματικότητες στη χρήση της γλώσσας από τους ομιλητές αλλά και για αναπτυχθούν ηλεκτρονικές εφαρμογές όπως η αναγνώριση φωνής, η αυτόματη μετάφραση και πολλές άλλες.

Τα μέλη ΔΕΠ της Ειδίκευσης Γλωσσολογίας καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος των γνωστικών αντικειμένων της Γλωσσολογίας, τόσο με την διδακτική τους όσο και με την ερευνητική τους δραστηριότητα.

Σε προπτυχιακό (http://philology.upatras.gr/undergraduate/courses/) και μεταπτυχιακό επίπεδο (http://philology.upatras.gr/postgraduate/msc-courses/) διδάσκονται ποικίλες πλευρές του φαινομένου της γλώσσας που εμπίπτουν σε μία σειρά από αντικείμενα, όπως:

  • Μορφολογία (Παραγωγή, Σύνθεση, Κλίση, Συγκριτική, Διαχρονική)
  • Φωνητική (Αρθρωτική, Εργαστηριακή)
  • Φωνολογία (Τεμαχιακή, Προσωδιακή)
  • Σύνταξη (Θεωρητική, Συγκριτική, Διαχρονική)
  • Σημασιολογία (Τυπική, Προτασιακή, Λεξική)
  • Πραγματολογία και Ανάλυση Λόγου (Νόημα και υπονόημα, Γλωσσικές πράξεις, Συνομιλιακή οργάνωση, Είδη λόγου)
  • Κοινωνιογλωσσολογία (Διαστάσεις γλωσσικής ποικιλότητας, Κοινωνιογλωσσική ανισότητα, Γλώσσες σε επαφή, Γλώσσα και ταυτότητα)
  • Ιστορική Γλωσσολογία (Γλωσσική Αλλαγή, Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας)
  • Λεξικολογία (Ανάλυση λέξης, Σύσταση λεξικού αποθέματος, Ειδικά Λεξιλόγια, Περιθωριακή γλώσσα)
  • Λεξικογραφία (Δημιουργία γενικών και ειδικών λεξικών, Ανάπτυξη λεξικογραφικών βάσεων)
  • Διαλεκτολογία (Μορφο-φωνολογία νέων ελληνικών διαλέκτων, έρευνα πεδίου, κοινωνιογλωσσικές προσεγγίσεις διαλεκτικού λόγου)
  • Ψυχογλωσσολογία (Επεξεργασία της γλώσσας, Λεξική πρόσβαση και Οργάνωση του νοητικού λεξικού)
  • Νευρογλωσσολογία (Σχέση γλώσσας και εγκεφάλου, Γλωσσικές διαταραχές)
  • Γλωσσική Κατάκτηση (Μηχανισμοί και Θεωρίες κατάκτησης πρώτης γλώσσας)

Μέλη ΔΕΠ Γλωσσολογίας

Αρχάκης Αργύρης Καθηγητής archakis@upatras.gr 2610969322
Ρούσσου Άννα Καθηγήτρια aroussou@upatras.gr 2610969314
Ράλλη Αγγελική Καθηγήτρια ralli@upatras.gr 2610996230
Ξυδόπουλος Γιώργος Ι. Αναπληρωτής Καθηγητής gjxydo@upatras.gr 2610997547
Παπαζαχαρίου Δημήτρης Αναπληρωτής Καθηγητής papaz@upatras.gr 2610969316
Μαρκόπουλος Θεόδωρος Επίκουρος Καθηγητής theomark@upatras.gr 2610997625

Ερευνητικά Προγράμματα

Η έρευνα που εκπονείται στα πλαίσια της Ειδίκευσης έχει εξίσου ευρεία θεματολογία, όπως φαίνεται από την πολύπλευρη και πλούσια εμπειρία των μελών ΔΕΠ σε έρευνα, ατομική και σε συνεργασία, σε συμμετοχές σε χρηματοδοτούμενα εθνικά, ευρωπαϊκά και διεθνή ερευνητικά προγράμματα καθώς και από την πλειάδα των διδακτορικών διατριβών που εκπονούνται ή έχουν εκπονηθεί υπό την επίβλεψη μελών ΔΕΠ της Ειδίκευσης Γλωσσολογίας.

Επιπλέον, στην Ειδίκευση λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία εδώ και είκοσι περίπου χρόνια το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων, ενώ στις δραστηριότητες της Ειδίκευσης εντάσσεται και η διοργάνωση διεθνών συνεδρίων.

ΕΠΕΤ ΙΙ (Noέμβριος 1999 – Μάιος 2001)

Ανάπτυξη του ηλεκτρονικού σημασιολογικού δικτύου WORDNET.

Φορέας: Ευρωπαϊκή Ένωση – Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας
Υπεύθυνη: Αγγελική Ράλλη (Κατεύθυνση Γλωσσολογίας)
Συνεργάτες: Γιαννούλα Γιαννουλοπούλου, Αργύρης Αρχάκης
Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου προγράμματος καταβλήθηκε προσπάθεια για την υλοποίηση μιας σημασιολογικής βάσης δεδομένων για το ελληνικό λεξιλόγιο, στα πρότυπα του αντίστοιχου διεθνούς ηλεκτρονικού δικτύου Wordnet.

INTERREG II, Μέτρο 5,4 (Ιανουάριος 2000 – Δεκέμβριος 2001)

Καταγραφή και ανάλυση της διαλέκτου GRICO της Κάτω Ιταλίας.

Φορέας: Ευρωπαϊκή Ένωση – Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας
Υπεύθυνη: Αγγελική Ράλλη (Κατεύθυνση Γλωσσολογίας)
Συνεργάτες: Αργύρης Αρχάκης, Δημήτρης Παπαζαχαρίου.
Kατά τη διάρκεια δεκαοχτώ μηνών, δεκαπενταμελής ερευνητική ομάδα φοιτητών και διδασκόντων του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών κατέγραψε ψηφιακά και κωδικοποίησε την ελληνικής καταγωγής κατω-ιταλιώτικη διάλεκτο Grico, με σκοπό τη διάσωση και την περαιτέρω ανάλυσή της.

ΕΠΕΑΕΚ, Πρόγραμμα Πυθαγόρας ΙΙ (Ιανουάριος 2005 – Δεκέμβριος 2007)

Καταγραφή και Μελέτη του Ιδιώματος της Ανατολικής Λέσβου. Σύγκριση με το Μικρασιατικό Ιδίωμα των Κυδωνιών και Μοσχονησίων .

Φορέας: Ευρωπαϊκή Ένωση – ΥΠΕΠΘ
Υπεύθυνη: Αγγελική Ράλλη (Κατεύθυνση Γλωσσολογίας)

Πρόγραμμα ΕΠΤΑ (Ιούνιος 2002 – Ιούνιος 2004).

Φορέας: Υπουργείο Αιγαίου.
Υπεύθυνη: Αγγελική Ράλλη (Κατεύθυνση Γλωσσολογίας)
Το μικρασιατικό ιδίωμα των Κυδωνιών και Μοσχονησίων τελεί υπό εξαφάνιση, αφού οι μικρασιάτες πρόσφυγες και οι απόγονοί τους έχουν σχεδόν αφομοιωθεί με το γηγενή πληθυσμό. Η συγκεκριμένη ερευνητική προσπάθεια αφορά την ψηφιακή καταγραφή, μελέτη και διάσωση του ιδιώματος. Η έρευνα διεξήχθη σε χωριά της Λέσβου των οποίων ο πληθυσμός κατάγεται από τις Κυδωνίες και τα Μοσχονήσια.

Κ. Καραθεοδωρής, Β 135 (Νοέμβριος 2003 – Νοέμβριος 2006).

Επαφή διαλέκτων και μηχανισμοί γλωσσικής αλλαγής: Διαλεκτολογική μελέτη της Πατρινής

Φορέας: Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστημίου Πατρών
Υπεύθυνος: Δημήτρης Παπαζαχαρίου
Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην καταγραφή και περιγραφή της πατρινής διαλέκτου όπως αυτή μιλιέται σήμερα, στη συνειδητοποίηση των γλωσσικών αλλαγών που έχουν συμβεί τα τελευταία ογδόντα χρόνια, καθώς και στην κατανόηση των μηχανισμών που συνετέλεσαν στην εμφάνιση αυτών των γλωσσικών αλλαγών.

Κ. Καραθεοδωρής, 2425 (Οκτώβριος 2000 – Οκτώβριος 2003).

Συντακτικά χαρακτηριστικά της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας: η περίπτωση του άρθρου και των κλιτικών

Φορέας: Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστημίου Πατρών
Υπεύθυνος: Άννα Ρούσσου (Κατεύθυνση Γλωσσολογίας)
Το πρόγραμμα εξετάζει τη χρήση των άρθρων και κλιτικών από μη φυσικούς ομιλητές της Ελληνικής των οποίων η πρώτη γλώσσα είναι Σλαβική κι έχουν μάθει τα Ελληνικά στην Ελλάδα χωρίς διδασκαλία. Η ανάλυση των δεδομένων γίνεται μέσα στο πλαίσιο της θεωρίας του Μινιμαλισμού , χρησιμοποιώντας την έννοια της ‘παραμέτρου’ για την περιγραφή κι ερμηνεία των διαγλωσσικών διαφορών.

Κ. Καραθεοδωρής, D158 (2011-2014)

Οι διεπιδραστικές λειτουργίες των δεικτών οργάνωσης λόγου στις συνομιλιακές αφηγήσεις.

Φορέας: Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστημίου Πατρών
Υπεύθυνος: Αργύρης Αρχάκης

Εκπαίδευση αλλοδαπών και παλιννοστούντων,

Εργαστήρια

Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων

Το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών ιδρύθηκε το 2000 και διαθέτει πλούσια εμπειρία στην καταγραφή και μελέτη διαλέκτων. Η μελέτη των νεοελληνικών διαλέκτων αποτελεί ουσιαστικής σημασίας προσπάθεια που στοχεύει στη διάσωση της γλωσσικής ποικιλίας και -μέσω αυτής- στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Λειτουργεί υπό τη διεύθυνση της Καθηγήτριας Γλωσσολογίας Αγγελικής Ράλλη και πλαισιώνεται από ερευνητική ομάδα, που αποτελείται από γλωσσολόγους μέλη Δ.Ε.Π. του Πανεπιστημίου Πατρών, μεταδιδάκτορες, υποψήφιους διδάκτορες και μεταπτυχιακούς φοιτητές.

Στεγάζεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο του Τμήματος Φιλολογίας (Κτήριο 33) και περιλαμβάνει υπερσύγχρονο ηλεκτρονικό εξοπλισμό, εξειδικευμένους βιβλιογραφικούς πόρους και σπάνιο αρχειακό υλικό.

Η έρευνα που εκπονείται στο Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων αποτελεί την πρώτη συστηματική προσπάθεια για τη μελέτη και καταγραφή των νεοελληνικών διαλέκτων μέσα από τη δημιουργία μίας οργανωμένης βάσης δεδομένων με διαλεκτικό προφορικό υλικό. Η έρευνα που διεξάγεται ακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις στον τομέα της καταγραφής των γλωσσικών συστημάτων υπό εξαφάνιση και χρησιμοποιεί τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα για την επίτευξη αποτελεσμάτων υψηλής ποιότητας.

Το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν σύνδεσμο ανάμεσα στην επιστημονική κοινότητα και τις τοπικές κοινωνίες με στόχο να δραστηριοποιήσει τους τοπικούς φορείς και τις τοπικές κοινωνίες για να αναλάβουν ενεργό δράση στη διατήρηση της γλωσσικής και πολιτιστικής τους ιδιαιτερότητας.

Τα προϊόντα του Εργαστηρίου Νεοελληνικών Διαλέκτων αποτελούν σημείο αναφοράς στη σύγχρονη διαλεκτολογική μελέτη και διατίθενται στην επιστημονική κοινότητα και τους τοπικούς φορείς. Η διαλεκτική βάση δεδομένων,, το τρι-διαλεκτικό ηλεκτρονικό λεξικό και ο διαλεκτικός χάρτης προσφέρουν πλούσιο υλικό για τη μελέτη των γλωσσικών ποικιλιών, αλλά και για μελέτες με ιστορικό και εθνογραφικό περιεχόμενο.

Διδακτορική Έρευνα

ΌνομαΘέμα Διδακτορικής ΔιατριβήςΌνομα ΕπόπτηΜέλη Επιτροπής
Μαρία ΓιακουμέλουΕπιτονισμός και πληροφοριακή δομή στις Ελληνικές Διαλέκτους.Δημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. ΚαθηγητήςΑνθή Ρεβυθιάδου, Αναπλ. Καθηγήτρια ΑΠΘ
Σταύρος Σκοπετέας, Καθηγητής, Universität Bielefeld
Αντιγόνη ΚαλαμίδαΤο Λεξιλόγιο των Συναισθημάτων στη Νέα Ελληνική: μια τυπολογία των ρημάτων ψυχικού πάθους της Νέας Ελληνικής
Γιώργος Ι. Ξυδόπουλος, Αναπλ. ΚαθηγητήςΆννα Ρούσσου,  Καθηγήτρια
Αλέξανδρος Τάντος, Επίκ. Καθηγητής ΑΠΘ
Αθηνά ΠρούντζουΟι διαλεκτικές ποικιλίες Ηλείας και Μεσσηνίας: Λεξικολογική προσέγγισηΓιώργος Ι. Ξυδόπουλος, Αναπλ. ΚαθηγητήςΑγγελική Ράλλη, Καθηγήτρια
Δημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. Καθηγητής
Ανθή ΔούκαΤα κειμενικά είδη στο λύκειο: Από την κριτική ανάλυση στην κριτική επίγνωση.Αργύρης Αρχάκης, ΚαθηγητήςΔημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. Καθηγητής
Άννα Φτερνιάτη, Αναπλ. Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μιο Πατρών
Βασιλική ΜακρήThe formal expression of gender in modern Greek dialects affected by Italian and RomanceΑγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαGreville Corbett, Professor University of Surrey
Anna Thornton, Professor Università dell’Aquila
Κυριακούλα ΤζωρτζάτουΗ ορθογραφία στη βασική εκπαίδευση: Παράμετροι της κοινωνιογλωσσικής ανάλυσης.Αργύρης Αρχάκης, ΚαθηγητήςΓιώργος Ι. Ξυδόπουλος, Αναπλ.
Καθηγητής
Άννα Ιορδανίδου, Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μιο Πατρών
Βάσια ΤσάμηΚείμενα μαζικής κουλτούρας και γλωσσική ποικιλότητα: Κριτική ανάλυση και ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικούΑργύρης Αρχάκης, ΚαθηγητήςΔημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. Καθηγητής
Άννα Φτερνιάτη, Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μιο Πατρών
Μαριάννα ΓκιουλέκαAffixoids in the Pointic dialectΑγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαΝικόλαος Παντελίδης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
Kristel van Goethem
Γεώργιος ΧαιρετάκηςΗ μορφολογία της κρητικής διαλέκτουΑγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαΔημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. Καθηγητής
Θεόδωρος Μαρκόπουλος, Επικ. Καθηγητής
Νικολέτα ΒασσάλουΜιστιώτικα σε επαφή: οι επιπτώσεις της γλωσσικής αλλαγής στο φωνηεντικό σύστημα της γλωσσικής ποικιλίαςΔημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. ΚαθηγητήςΙωάννα Τοπιντζή, Επικ. Καθηγήτρια Α.Π.Θ.
Mark Janse, Καθηγητής Ghent University
Φωτεινή ΚαλαμίδαLinguistic borrowing and scientific and technical terminology in Modern Greek: a lexicological studyΓιώργος Ι. Ξυδόπουλος, Αναπλ. ΚαθηγητήςΜαριάννα Κατσογιάννου, Αναπλ. Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου
Παναγιώτης Κριμπάς, Αναπλ. Καθηγητής Δ.Π.Θ.
Κωνσταντίνα ΚορδούληLexical and morphological knowledge in Greek speaking individuals with primary prograssive aphasiaΆννα Ρούσσου, Καθηγήτρια
Μιχαήλ ΜαρίνηςΗ οργάνωση του ονοματικού κλιτικού παραδείγματος: δεδομένα από ελληνικές διαλέκτους σε επαφή με την Ιταλική και την Τουρκική γλώσσαΑγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαBrian Joseph, Καθ. Ohio State University
Ιω Μανωλέσσου, Ερευνήτρια Α', Ακαδημία Αθηνών
Ουρανία ΠαπαδοπούλουEvaluating anglicization in Modern Greek: a qualitative and quantitave surveyΓιώργος Ι. Ξυδόπουλος, Αναπλ. ΚαθηγητήςVincent Renner, Καθηγητής, Université de Lyon 2
Βάλια Κορδώνη, Αναπλ. Καθηγήτρια, Humbolt-Universität zu Berlin
Βασιλεία ΑλεξέλληΗ μορφολογία της λεσβιακής διαλέκτουΑγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαΔημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. Καθηγητής
Γεώργιος Ξυδόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής
Ρένος ΓεωργίουA’-dependencies in Cypriot GreekΆννα Ρούσσου, ΚαθηγήτριαΓεώργιος Κότζογλου
Kleanthes Grohmann
Τίμων ΚαρδάμαςΠοσοτική και ποιοτική ανάλυση προσωδιακών χαρακτηριστικών της Πατρινής
διαλέκτου
Δημήτριος Παπαζαχαρίου,  Αναπλ. ΚαθηγητήςΑργύρης Αρχάκης, Καθηγητής,
Γεώργιος Μικρός
Ξανθή ΚατσαντάΦωνολογικές μεταβλητές στη διάλεκτο του Αγρίνιου:δομικές και διαλεκτικές
προεκτάσεις.
Δημήτριος Παπαζαχαρίου,  Αναπλ. ΚαθηγητήςΣταυρούλα Τσιπλάκου,
Πέτρος Κατσαρέας
Βασιλική ΜουχτούρηΗ γλώσσα των Ελλήνων μεταναστών του Καναδά και της ΑυστραλίαςΑγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαΔημήτριος Παπαζαχαρίου, Αναπλ. Κθηγητής,
Αργύρης Αρχάκης, Καθηγητής
Κωνσταντίνος ΣαριόγλουΟι ελληνικές δάνειες λέξεις σε επιλεγμένα λογοτεχνικά κείμενα της Τουρκικής και
η στρατηγική ενσωμάτωσή τους στο τουρκικό λεξιλόγιο
Αγγελική Ράλλη, ΚαθηγήτριαOZANSOY ESIN,
Αικατερίνη Κωστίου, Καθηγήτρια
Γεώργιος ΜαγιώνοςImperative structures: syntax and its interfaces.Άννα Ρούσσου, ΚαθηγήτριαΒασίλειος Σπυρόπουλος
Άρτεμις Αλεξιάδου
Νικόλαος ΣταματίνηςΗ γλώσσα της πολιτικής ορθότητας και η γλώσσα για την πολιτική ορθότητα:η
περίπτωση του όρου "λαθρομετανάστης"
Αργύριος Αρχάκης
Καθηγητής
Ελένη Μπουτουλούση
Βασιλική Τσάκωνα
Νικολέττα ΠαναγάκηΗ σύγκρουση σε πολυπολιτισμικά σχολικά περιβάλλοντα στην Ελλάδα:Κριτική ανάλυση
μαθητικών κειμένων για την προσφυγική κρίση
Αργύριος Αρχάκης
Καθηγητής
Βασιλική Τσάκωνα
Μαριάνθη Γεωργαλλίδου

Διοργάνωση Συνεδρίων

First Mediterranean Morphology Meeting (MMM1). Mυτιλήνη: Σεπτέμβριος 1997

Thermi International Summer School of Linguistics (TISSL). Mυτιλήνη: Ιούλιος 1999

First International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 1). Πάτρα: Οκτώβριος 2000

Ιnternational Conference of Graduate Students in Linguistics (CONSOLE). Πάτρα: Δεκέμβριος 2003

Second International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 2). Μυτιλήνη: Οκτώβριος 2004

Third International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 3). Λευκωσία: Ιούνιος 2007

Sixth Mediterranean Morphology Meeting (MMM6). Ιθάκη: Σεπτέμβριος 2007

Patras International Conference of Graduate Students in Linguistics (PICGL 1). Πάτρα: Μάρτιος 2008.

Fourth International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 4). Χίος: Σεπτ. 2009.

Second Patras International Conference of Graduate Students in Linguistics (PICGL 2). Πάτρα: Μάρτιος 2010

Fifth International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 5). Πάτρα: Ιούνιος 2011

Third Patras International Conference of Graduate Students in Linguistics (PICGL 3). Πάτρα: Μάιος 2014

Sixth International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 6). Πάτρα: Σεπτ. 2014

Morphological Variation and Contact. Πάτρα: Ιούνιος 2015

ΘΑΛΗΣ: Πόντος, Καππαδοκία, Αϊβαλί: Στα χνάρια της Μικρασιατικής Ελληνικής. Πάτρα: Νοέμβριος 2015

Forth Patras International Conference of Graduate Students in Linguistics (PICGL 4). Πάτρα: Μάιος 2016

Seventh International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (MGDLT 7). Ρέθυμνο: Οκτώβριος 2016